top of page

Co bakterie glebowe mają wspólnego ze szczęściem?

Zdjęcie autora: Piotr Karpinski
Piotr Karpinski
20 kwi 2024
3 minut(y) czytania



Przez wiele lat nie zastanawiałem się, dlaczego po kilku godzinach spędzonych w ogrodzie albo po długim spacerze po lesie wracam do domu spokojniejszy. Po prostu to czułem. Od dziecka lubiłem kontakt z ziemią, roślinami i lasem. Później przez wiele lat pracowałem jako ogrodnik, a dziś, kiedy patrzę na to również z perspektywy psychoterapeuty, coraz częściej odkrywam, że wiele z tych doświadczeń znajduje swoje potwierdzenie w badaniach naukowych.

Jednym z ciekawszych przykładów jest niewielka bakteria żyjąca w glebie – Mycobacterium vaccae. Choć jej nazwa brzmi dość tajemniczo, coraz więcej badań pokazuje, że kontakt z nią może wpływać na funkcjonowanie naszego układu odpornościowego, regulację stresu, a pośrednio również na samopoczucie i zdrowie psychiczne.

Nie oznacza to oczywiście, że spacer po lesie albo praca w ogrodzie są sposobem leczenia depresji. Byłoby to zbyt daleko idące uproszczenie. Myślę jednak, że odkrycia dotyczące tej bakterii przypominają nam o czymś znacznie ważniejszym – człowiek od tysięcy lat rozwijał się w bliskim kontakcie z naturą i trudno oczekiwać, że całkowite odcięcie od niej pozostanie obojętne dla naszego organizmu.

Człowiek nigdy nie rozwijał się w izolacji od przyrody

Kiedy pracuję z osobami doświadczającymi przewlekłego napięcia, bardzo często słyszę, że ich codzienność składa się z ekranów, samochodu, biura i mieszkania. Dni mijają w sztucznym świetle, w ciągłym pośpiechu i przy nieustannym napływie informacji. Organizm przez wiele godzin pozostaje w stanie mobilizacji, a układ nerwowy praktycznie nie otrzymuje sygnałów, że może choć na chwilę przestać czuwać.

Nie chodzi wyłącznie o zmęczenie psychiczne. Coraz więcej badań pokazuje, że środowisko, w którym żyjemy, wpływa również na funkcjonowanie naszego układu odpornościowego, mikrobiomu i procesów zapalnych, które – jak wiemy – mają związek także z depresją i zaburzeniami lękowymi.

Jednym z elementów tego środowiska są właśnie bakterie obecne w glebie, z którymi przez większą część historii ludzkości mieliśmy codzienny kontakt.

Czego uczą nas badania nad Mycobacterium vaccae?

Badacze zajmujący się tą bakterią zauważyli, że kontakt z nią może wpływać na sposób funkcjonowania układu odpornościowego oraz procesy związane z regulacją stresu. W badaniach prowadzonych na zwierzętach obserwowano między innymi większą odporność na stres oraz zmiany w aktywności układów odpowiedzialnych za regulację serotoniny, jednego z neuroprzekaźników uczestniczących w regulowaniu nastroju. Pojawiają się również badania sugerujące, że wpływ M. vaccae może wiązać się z ograniczaniem przewlekłego stanu zapalnego, który coraz częściej uznawany jest za jeden z elementów związanych z rozwojem niektórych zaburzeń psychicznych.

To bardzo interesujący kierunek badań, choć warto pamiętać, że nadal nie oznacza on, iż sama obecność tej bakterii leczy depresję czy zastępuje psychoterapię. Nauka jest tutaj ostrożna i moim zdaniem właśnie taka ostrożność jest potrzebna.

Dlaczego natura działa na nas kojąco?

Zastanawiam się czasami, czy jednym z powodów, dla których tak wielu moim klientom pomaga spacer po lesie albo praca w ogrodzie, nie jest właśnie to, że natura oddziałuje na nas jednocześnie na wielu poziomach.

Kiedy idziemy przez las, uspokaja się oddech, zwalnia tempo myślenia, zmienia się sposób, w jaki pracuje nasza uwaga. Słyszymy śpiew ptaków, który – jak pokazują badania – może być odbierany przez układ nerwowy jako sygnał względnego bezpieczeństwa. Otaczają nas zapachy roślin, światło przenikające przez korony drzew i ogromna liczba mikroorganizmów, z którymi przez tysiące lat ewoluowaliśmy.

Nie wiemy jeszcze dokładnie, jaka część tego doświadczenia odpowiada za poprawę samopoczucia. Być może nie da się tego rozdzielić. Być może właśnie całość tych doświadczeń tworzy warunki, w których organizm stopniowo przechodzi z trybu ciągłej mobilizacji do stanu większego spokoju.

To nie bakteria leczy człowieka

To bardzo ważne, aby nie wyciągać zbyt prostych wniosków. Nie wierzę, że istnieje jedna bakteria, jedna metoda albo jedno ćwiczenie, które rozwiąże ludzkie cierpienie.

Jednocześnie coraz bardziej przekonuję się, że człowiek potrzebuje środowiska, które wspiera jego rozwój.

To zdanie powraca do mnie bardzo często – zarówno wtedy, gdy pracuję w ogrodzie, jak i wtedy, gdy siedzę z drugim człowiekiem w gabinecie.

Roślina nie rozwija się dlatego, że bardziej się stara.

Rozwija się wtedy, gdy ma odpowiednie warunki.

Coraz częściej myślę, że podobnie jest z nami.

Psychoterapia nie polega na naprawianiu człowieka. Polega na tworzeniu takich warunków, w których układ nerwowy może stopniowo odzyskiwać poczucie bezpieczeństwa, a człowiek zaczyna odkrywać, że wiele jego reakcji było próbą przystosowania się do środowiska, w którym kiedyś przyszło mu żyć.

Być może właśnie dlatego tak bardzo poruszają mnie badania nad Mycobacterium vaccae. Nie dlatego, że pokazują kolejną "cudowną bakterię", ale dlatego, że przypominają o czymś, o czym łatwo zapominamy – człowiek nie rozwija się w oderwaniu od świata. Jesteśmy częścią przyrody, a nasze zdrowie psychiczne zależy nie tylko od tego, co dzieje się w naszej głowie, lecz również od relacji, ciała i środowiska, w którym żyjemy.

 
 
bottom of page